ترکیبات شیمیایی زرشك

 

زرشک ها گياهاني علفي، چند ساله با برگ هاي هميشه سبز يا زودافت، اغلب خاردار و گاهي به صورت درختچه يا حتي درخت هاي کوچک هستند. مصرف طبي زرشک به دورهٔ مصر باستان مي رسد که فراعنه و ملکه ها، اين گياه را با تخم رازيانه به منظور درمان طاعون مصرف مي کردند. انواع زرشک دانه اناری و پفکی با بهترین کیفیت ممکن در خراسان تولید شده و زرشک کوهی را بیشتر می توان در مناطق پر باران جستجو نمود. بیشترین حجم تولید زرشک کوهی فعلا در مناطق شمالی کشور می باشد.

 

ترکیبات شیمیایی موجود در زرشك

از منظر ترکیب شیمیایی در تمام قسمت های این گیاه، از پوست ساقه گرفته تا برگ، گل و پوست ریشه چوب زرشک (ولکاریس) آلکالوئیدهای بربرین Berberine ، اکسیاکانتین Oxyaconthine ، بربامین Berbamine وجود دارد . مقدار و نوع آلکالوئیدها در قسمت های مختلف گیاه متفاوت است مثلا در حالی که در پوست ریشه زرشک در حدود 6/1 درصد آلکالوئید بربرین مشخص شده ولی در چوب مغز ریشه آن فقط 0/4 درصد از این آلکالوئید یافت می شود. در گل های آن بیشتر از آلکالوئید اکسی آکانتین و کمی اسانس مشخص شده است. میوه زرشک دارای حدود 4 % مواد قندی و در حدود 6درصد مالیک اسید و تارتاریک اسید و نیز دارای کمی صمغ و سایر مواد است. در کل مقدار آلکالوئید در پوست ریشه زرشک بیشتر از قسمت های دیگر این گیاه است.
در بررسی جدیدی نتایج زیر بدست آمده است :

 

در تجزیه 6 کیلوگرم گیاه زرشک مقدار مواد بدست آمده عبارتند از :

  • اکسی آکانتین : 5/1 گرم
  • بربامین : 1/8 گرم
  • اکسی بربرین : 0/2 گرم
  • ایزوتتراندرین پیکرات : 2/4 گرم
  • و مقدار کمی از یک باز جدید

 

آلکالوئیدهای زرشک :

بر اساس مطالعات انجام شده بیشتر خواص دارویی گیاهان تیره زرشک مربوط به آلکالوئیدها در ترکیب شیمیایی اندام های مختلف این گیاه است. در دهه های اخیر مطالعات زیادی در مورد فعالیت فارماکولوژیکی آلکالوئیدهای گروه بنزیل ایزوکینولین بیشتر شده است. بررسی ها نشان می دهد که این ترکیبات دارای اثرات ضد میکروبی، ضد قارچی، ضد تک یاخته ای و ضد انگلی می باشد. جهت استاندارد کردن داروهای گیاهی که محتوی تعداد زیادی از مواد مختلف شیمیایی فعال می باشند، یکی از مواد موثری که در ارتباط با فعالیت درمانی مورد نظر است انتخاب شده بعنوان شاخص مورد ارزیابی قرار میگیرد.

 

سایر آلکالوئیدهای موجود در اندام های مختلف زرشک شامل بربامین، بربروبین، ژاتورهیزین، اکسی آکانتین، پالماتین (بربریسینین)، برولیسین، کلومبادین، والرسین و ترکیبات دیگر هستند که در منابع مختلف نام برده می شود. در گزارش بررسی دیگری در مورد گونه بربریس تانبرگی در میوه و برگ این گیاه مواد بربرین، اکسی بربرین، ژاتوررهیزین، کولومبامین، بربامین، اکسی آکانتین، شوبا کونین و تتراهایدروشوباکونین مشخص شده است.

 

ارزش غذايي زرشك

در 100 گرم زرشك مواد زير موجود است:

 

  • چربی : ۰.۶ گرم
  • کربوهیدرات : ۱۰.۲ گرم
  • پروتئین : ۰.۹ گرم
  • ویتامین آ :  ۰  درصد
  • ویتامین سی : ۷۵۰درصد